การเขียนพินัยกรรมให้ถูกต้องตามกฎหมาย

พินัยกรรมเป็นเอกสารที่กำหนดว่า เมื่อผู้ทำพินัยกรรมเสียชีวิตแล้ว จะให้จัดการทรัพย์สิน สิทธิ หน้าที่ หรือเรื่องส่วนตัวบางประการอย่างไร การเขียนข้อความชัดเจนเพียงอย่างเดียวยังไม่พอ เพราะหากทำไม่ถูกแบบที่กฎหมายกำหนด พินัยกรรมอาจตกเป็นโมฆะหรือเกิดข้อพิพาทได้

ใครทำพินัยกรรมได้
ผู้ทำพินัยกรรมต้องมีอายุอย่างน้อย 15 ปี และขณะทำต้องสามารถเข้าใจความหมายและผลของข้อความที่ตนกำหนดได้ การตัดสินใจต้องเกิดจากเจตนาของผู้ทำเอง ไม่ถูกหลอกลวง ข่มขู่ หรือชักจูงจนไม่เป็นอิสระ

รูปแบบพินัยกรรมที่ใช้กันบ่อย

1. พินัยกรรมแบบธรรมดา
   ทำเป็นหนังสือ ระบุวัน เดือน ปี ผู้ทำพินัยกรรมลงลายมือชื่อต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนซึ่งอยู่พร้อมกัน และพยานลงลายมือชื่อรับรองในขณะนั้น แบบนี้เหมาะกับเอกสารพิมพ์ แต่ต้องระวังขั้นตอนการลงชื่อและคุณสมบัติของพยาน

2. พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ
   ผู้ทำต้องเขียนข้อความทั้งหมดด้วยลายมือของตนเอง พร้อมระบุวัน เดือน ปี และลงลายมือชื่อ แบบนี้ไม่ต้องมีพยาน แต่ห้ามให้ผู้อื่นพิมพ์หรือเขียนเนื้อหาหลักแทน เพราะอาจไม่เข้าเงื่อนไขของแบบนี้

3. พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง
   ผู้ทำพินัยกรรมแจ้งความประสงค์ต่อเจ้าหน้าที่ตามขั้นตอน โดยมีพยานอย่างน้อยสองคน เจ้าหน้าที่จัดทำและอ่านให้ฟัง ก่อนลงลายมือชื่อและรับรองตามกฎหมาย เหมาะเมื่ออยากให้มีเจ้าหน้าที่ช่วยตรวจขั้นตอน

กฎหมายยังมีพินัยกรรมแบบเอกสารลับและแบบวาจาในสถานการณ์พิเศษ ซึ่งมีเงื่อนไขเคร่งครัด จึงควรขอคำแนะนำก่อนใช้

สิ่งที่ควรระบุในพินัยกรรม
• ชื่อและข้อมูลระบุตัวผู้ทำพินัยกรรม
• ข้อความยกเลิกพินัยกรรมฉบับก่อน หากต้องการให้ฉบับใหม่ใช้แทน
• รายการทรัพย์สิน เช่น ที่ดิน บ้าน เงินฝาก หุ้น รถ สิทธิเรียกร้อง หรือทรัพย์สินดิจิทัล
• ชื่อผู้รับพินัยกรรมและข้อมูลที่ระบุตัวได้ชัด
• สัดส่วนหรือทรัพย์เฉพาะที่แต่ละคนได้รับ
• ผู้รับแทนในกรณีผู้รับคนแรกเสียชีวิตก่อนหรือรับไม่ได้
• ผู้จัดการมรดกและผู้สำรอง หากคนแรกทำหน้าที่ไม่ได้
• แนวทางชำระหนี้ ค่าใช้จ่าย และจัดการเอกสารสำคัญ

ระบุเฉพาะทรัพย์ที่เป็นของตน
ทรัพย์สินบางอย่างอาจเป็นสินสมรส กรรมสิทธิ์รวม หรือมีผู้ถือร่วม ผู้ทำพินัยกรรมยกให้ผู้อื่นได้เฉพาะส่วนที่เป็นสิทธิของตน จึงควรตรวจโฉนด สมุดบัญชี สัญญา และสถานะกรรมสิทธิ์ก่อนเขียน

เลือกพยานอย่างระมัดระวัง
พยานควรเป็นบุคคลที่มีคุณสมบัติตามกฎหมาย เข้าใจว่ากำลังเป็นพยานพินัยกรรม และอยู่เห็นการลงชื่อจริง ไม่ควรใช้ผู้รับพินัยกรรมหรือคู่สมรสของผู้รับเป็นพยาน เพราะอาจกระทบต่อข้อกำหนดที่ยกทรัพย์ให้บุคคลนั้น

อย่าแก้เอกสารแบบไม่เป็นทางการ
การขีดฆ่า เติมข้อความ หรือแก้ตัวเลขต้องทำตามแบบและมีการลงลายมือชื่อกำกับอย่างถูกต้อง หากต้องแก้หลายจุด การทำฉบับใหม่ให้สมบูรณ์และยกเลิกฉบับเดิมมักชัดเจนกว่า ไม่ควรใช้ลิควิดเปเปอร์หรือแทรกหน้าใหม่โดยไม่มีการรับรอง

ภาพถ่าย วิดีโอ หรือไฟล์ในโทรศัพท์แทนพินัยกรรมได้หรือไม่
การบันทึกเสียงหรือวิดีโออาจช่วยแสดงเจตนา แต่โดยทั่วไปไม่ทดแทนการทำพินัยกรรมตามแบบที่กฎหมายกำหนด เอกสารอิเล็กทรอนิกส์หรือลายเซ็นดิจิทัลเพียงอย่างเดียวจึงไม่ควรถูกใช้แทนพินัยกรรมโดยไม่ตรวจข้อกฎหมายเฉพาะ

เก็บพินัยกรรมอย่างไร
เก็บต้นฉบับในที่ปลอดภัยและแจ้งบุคคลที่ไว้วางใจหรือผู้จัดการมรดกว่าเอกสารอยู่ที่ใด ไม่ควรแจกต้นฉบับหลายชุดจนสับสน ควรทบทวนเมื่อแต่งงาน หย่า มีบุตร ซื้อหรือขายทรัพย์สำคัญ ผู้รับพินัยกรรมเสียชีวิต หรือความสัมพันธ์ในครอบครัวเปลี่ยนแปลง

เช็กลิสต์ก่อนลงชื่อ
• ตรวจชื่อ เลขประจำตัว และข้อมูลผู้รับให้ถูกต้อง
• ตรวจว่าทรัพย์แต่ละรายการเป็นสิทธิของผู้ทำเพียงใด
• ระบุสัดส่วนและผู้รับแทนให้ชัด
• เลือกแบบพินัยกรรมก่อนเริ่มจัดทำ
• เตรียมพยานที่เหมาะสมและลงชื่อพร้อมกันตามแบบ
• ตรวจวัน เดือน ปี และลายมือชื่อทุกจุด
• แต่งตั้งผู้จัดการมรดกและผู้สำรอง
• เก็บต้นฉบับในที่ค้นพบได้เมื่อถึงเวลา

เตรียมข้อมูลก่อนจัดทำพินัยกรรม
เพื่อช่วยรวบรวมข้อมูลทรัพย์สิน ผู้รับพินัยกรรม และความประสงค์เบื้องต้น สามารถกรอกแบบฟอร์มของสำนักงานได้ที่
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdp7nqnLgdtcIbdY9j_iPQ1jKRYegJl-BuAaWXaX_Mt4oxVig/viewform?usp=header

การกรอกแบบฟอร์มยังไม่ถือว่าเป็นการทำพินัยกรรม และไม่รับประกันว่าเอกสารจะสมบูรณ์ตามกฎหมาย ควรให้ทนายตรวจข้อเท็จจริง เลือกรูปแบบ และจัดขั้นตอนลงลายมือชื่อให้เหมาะกับแต่ละกรณี

บทความนี้เป็นข้อมูลกฎหมายทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษาเฉพาะกรณี